สำรวจประวัติศาสตร์ “โพยก๊วน” และสายสัมพันธ์แต้จิ๋วใน Dear You จดหมายรักถึงอาม่า
- โพยก๊วน หรือ เฉียวพี หมายถึงการส่งจดหมายพร้อมเงินของชาวจีนโพ้นทะเลในอดีต ทำหน้าที่เชื่อมผู้คนซึ่งอยู่ห่างไกลกัน และกลายเป็นแรงบันดาลใจของภาพยนตร์ Dear You จดหมายรักถึงอาม่า
- ภาพยนตร์เรื่อง Dear You จดหมายรักถึงอาม่า เลือกใช้ภาษาแต้จิ๋ว ถ่ายทอดเรื่องราวของหนึ่งในกลุ่มชาวจีนโพ้นทะเลที่ย้ายมาตั้งถิ่นฐานในประเทศไทย
ก่อนยุคที่การส่งข้อความข้ามโลกใช้เวลาสั้นเพียงเสี้ยววินาที ครั้งหนึ่ง “จดหมาย” คือสิ่งเดียวที่ใช้เชื่อมผู้คนซึ่งอยู่ห่างไกลหลายพันกิโลเมตรไว้ด้วยกัน และเรื่องราวในจดหมายเหล่านั้นได้ถูกถ่ายทอดสู่ภาพยนตร์จีนดราม่า Dear You หรือชื่อไทย จดหมายรักถึงอาม่า หยิบยกเรื่องราวการสื่อสารในอดีตกลับมาเล่าอีกครั้งผ่าน เฉียวพี หรือที่คนไทยคุ้นเคยในชื่อ โพยก๊วน หมายถึงการส่งจดหมายพร้อมเงินที่ชาวจีนโพ้นทะเล หรือชาวจีนที่อพยพไปตั้งถิ่นฐานในต่างแดน ใช้ติดต่อกับครอบครัวในบ้านเกิด
โพยก๊วน หรือ เฉียวพี เป็นจดหมายที่เต็มไปด้วยสารทุกข์สุกดิบ ความคิดถึง และความหวังว่าจะช่วยเหลือครอบครัวที่จากมาให้มีชีวิตที่ดีขึ้น มากไปกว่านั้นก็เพื่อให้ผู้รับมั่นใจได้ว่า “คนรักของพวกเขายังมีชีวิตและปลอดภัยดีในต่างแดน” ซึ่ง โพยก๊วน หรือ เฉียวพี ไม่ใช่แค่จดหมาย แต่ยังเป็นบันทึกประวัติศาสตร์ที่ถ่ายทอดชีวิตความเป็นอยู่ของชาวจีนโพ้นทะเล ทั้งยังบันทึกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทั้งในประเทศจีนและประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ผ่านมุมมองของผู้คนธรรมดา คนใช้แรงงาน ไปจนถึงเถ้าแก่เศรษฐี นั่นจึงทำให้ เฉียวพี หรือ โพยก๊วน ได้รับการขึ้นทะเบียนจากยูเนสโก ให้เป็น มรดกความทรงจำแห่งโลก ในปี ค.ศ. 2013
Dear You เป็นผลงานของผู้กำกับซึ่งรับหน้าที่เขียนบท “หลาน หงชุน” เขาได้ใช้โพยก๊วนเป็นหัวใจของเรื่อง และเลือกใช้ภาษาแต้จิ๋วเพื่อสะท้อนวัฒนธรรมกับบรรยากาศของชุมชนชาวจีนโพ้นทะเลซึ่งในยุคนั้นมีชาวแต้จิ๋วจำนวนมากที่ตัดสินใจข้ามน้ำข้ามทะเลมายังประเทศไทย ในเรื่องผู้กำกับค่อนข้างให้ความสำคัญกับการคัดเลือกนักแสดงที่มีพื้นฐานภาษาและสำเนียงแต้จิ๋วแบบดั้งเดิม โดยเลือกใช้นักแสดงท้องถิ่นที่เติบโตในพื้นที่จริงๆ ทำให้ทุกบทสนทนาและการแสดงสะท้อนวิถีชีวิตของชุมชนชาวจีนในยุคนั้นได้อย่างเป็นธรรมชาติ ผ่านการถ่ายทำทั้งในประเทศจีนและประเทศไทย โดยหลังจากเปิดตัวที่ประเทศจีน Dear You ภาพยนตร์ทุนสร้างเพียง 14 ล้านหยวน ก็สามารถกวาดรายได้กว่า 1.9 พันล้านหยวน กลายเป็นหนึ่งในปรากฏการณ์สำคัญของวงการภาพยนตร์จีน
Dear You จดหมายรักถึงอาม่า บอกเล่าเรื่องราวของ เสี่ยวเว่ย (รับบทโดย เจิ้ง รุ่นฉี) หลานชายที่กำลังจมอยู่กับหนี้สิน แต่เขากลับได้รับข่าวว่าอากงซึ่งขาดการติดต่อกันมานานหลายปี สร้างฐานะจนมั่งคงและทอดทิ้งอาม่าไปมีครอบครัวใหม่ที่ประเทศไทย เขาจึงออกเดินทางตามหาร่องรอยมรดก โดยมีเบาะแสเพียงจดหมายฉบับเก่าที่อากงเคยส่งข้ามโพ้นทะเลจากไทยกลับไปยังประเทศจีน แต่การเดินทางครั้งนี้กลับพาเขาไปพบความจริงอันแสนอบอุ่น ผ่านจดหมายที่ไม่เคยส่งถึงมืออาม่า
เรื่องราวย้อนกลับไปในปี ค.ศ. 1945 เมื่ออากง แต้ บักเซง (รับบทโดย หวัง เหยียนทง) แต่งงานกับอาม่า เอี๊ยบ ซกยิ้ว (รับบทโดย หวัง เสี่ยวฮุ่ย) และมีลูกด้วยกัน 3 คน แต่หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 จีนยังคงเผชิญความไม่สงบจากสงครามกลางเมือง และความยากลำบากทางเศรษฐกิจ การเกณฑ์กำลังคนไปเป็นทหารยังเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ชายหนุ่มจำนวนไม่น้อยจึงเลือกออกเดินทางไปแสวงหาโอกาสในต่างแดนเพื่อเลี้ยงดูครอบครัว แต้ บักเซงก็เป็นหนึ่งในนั้น หลังใช้ชีวิตในมาเลเซียและสิงคโปร์อยู่ระยะหนึ่ง เขาจึงเดินทางมาทำงานเป็นคนถีบสามล้อในประเทศไทย ตั้งใจเก็บเงินส่งกลับไปหา เอี๊ยบ ซกยิ้ว อย่างสม่ำเสมอผ่าน โพยก๊วน หรือ เฉียวพี
การเดินทางของ แต้ บักเซง สะท้อนเส้นทางของชาวจีนโพ้นทะเลจำนวนมากในช่วงศตวรรษที่ 19-20 โดยเฉพาะกลุ่มผู้อพยพจากมณฑลทางตอนใต้ของจีน ซึ่งเลือกสยาม (ประเทศไทยในตอนนั้น) เป็นหนึ่งในจุดหมายสำคัญ เนื่องจากเศรษฐกิจที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วและมีความต้องการแรงงานรวมทั้งพ่อค้าจำนวนมาก อีกทั้งที่สยามประเทศยังมีเครือข่ายชุมชนชาวจีนที่ตั้งรกรากอยู่ก่อนแล้ว ช่วยให้ชาวจีนโพนทะเลผู้มาใหม่สามารถหางานและลงหลักปักฐานได้ไม่ยาก
เมื่อการเดินทางกลับบ้านเกิดในประเทศจีนเป็นเรื่องยาก จดหมายแต่ละฉบับจึงกลายเป็นหลักฐานยืนยันว่าผู้ส่งยังมีชีวิตอยู่ โดยให้เงินที่แนบมากับจดหมายเลี้ยงดูครอบครัว โดย โพยก๊วน แต่ละฉบับประกอบด้วยเงิน จดหมาย และซองที่จ่าหน้าเขียนด้วยพู่กันจีน ภายนอกระบุชื่อผู้รับ บ้านเกิด หรือหมู่บ้านอย่างละเอียด เพื่อให้สามารถส่งถึงปลายทางได้อย่างถูกต้อง ในระยะแรกจดหมายถูกฝากไปกับกะลาสีเรือที่เดินทางระหว่างจีนกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก่อนจะพัฒนาเป็นเครือข่าย ร้านโพยก๊วน ที่มีระบบมากขึ้น ส่งต่อผ่านพ่อค้าและผู้ส่งข่าวประจำท้องถิ่นไปจนถึงมือครอบครัวผู้รับอย่างแม่นยำ
นอกจากนี้หากผู้ส่งไม่รู้หนังสือ เจ้าของร้านหรือผู้รับหน้าที่ประจำร้านยังช่วยเขียนจดหมายแทน เพื่อให้ความคิดถึงและข่าวคราวเดินทางกลับถึงบ้านเกิด และ แม้การส่งเงินผ่านโพยก๊วนจะมีความเสี่ยงจากการเดินทางและสภาพบ้านเมือง แต่ระบบนี้อาศัยความน่าเชื่อถือของเครือข่ายพ่อค้าชาวจีน และชื่อเสียงของร้านเป็นหลัก จนกลายเป็นช่องทางส่งเงินกลับบ้านที่ชาวจีนโพ้นทะเลไว้วางใจมากที่สุดในยุคนั้นที่ระบบธนาคารพาณิชย์ยังไม่พัฒนา
ปัจจุบันมีการค้นพบและเก็บรักษา โพยก๊วน หรือ เฉียวพี มากกว่า 160,000 ฉบับ โดยส่วนใหญ่อยู่ในมณฑลกวางตุ้งและฝูเจี้ยนครอบคลุมช่วงเวลากว่าหนึ่งศตวรรษ เนื้อหาของจดหมายไม่ได้บันทึกเพียงเรื่องราวของครอบครัว แต่ยังสะท้อนสภาพเศรษฐกิจ การค้า การเมือง และวิถีชีวิตของผู้คนในช่วงศตวรรษที่ 19 – 20 เป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยบอกเล่าประวัติศาสตร์การอพยพของชาวจีนผ่านมุมมองของคนธรรมดาที่ปกติแล้วมักจะไม่ได้รับการจดบันทึกไว้
ทั้งนี้จากหลักฐานที่พบในโพยก๊วนยืนยันได้ว่าหนึ่งในกลุ่มชาวจีนโพ้นทะเลที่ปรากฏอยู่ในประวัติศาสตร์การอพยพครั้งใหญ่คือ ชาวแต้จิ๋ว ซึ่งมีถิ่นกำเนิดในภูมิภาคเฉาซ่าน ทางตะวันออกของมณฑลกวางตุ้ง ประกอบด้วย 3 เมืองหลัก ได้แก่ เฉาโจว ซ่านโถว และเจียหยาง ซึ่งคนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วรู้จักกันในชื่อ แต้จิ๋ว ซัวเถา และกิ๊กเอี๊ย ตามลำดับ อิทธิพลของชาวแต้จิ๋วโพ้นทะเลถูกส่งต่อผ่านภาษา วัฒนธรรม และความทรงจำเกี่ยวกับโพยก๊วนในหลายครอบครัวของคนไทยเชื้อสายจีน เช่นเดียวกับ Dear You ที่เลือกใช้ภาษาแต้จิ๋วเป็นภาษาหลักของภาพยนตร์ อีกทั้งยังได้นักแสดงชาวไทยเชื้อสายแต้จิ๋วอย่าง อุษา เสมคำ เจ้าของรางวัลนักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยมจาก หลานม่า ในงานสุพรรณหงส์ ครั้งที่ 33 มาร่วมแสดงบทบาทสำคัญ โดยเธอเคยเผยว่าบรรพบุรุษเป็นชาวแต้จิ๋ว และการได้เดินทางไปถ่ายทำที่ประเทศจีนก็เปรียบเสมือนได้กลับไปเยือนแผ่นดินถิ่นกำเนิดของคุณปู่
Dear You จดหมายรักถึงอาม่า พาผู้ชมย้อนกลับไปสัมผัสเรื่องราวของชาวจีนโพ้นทะเล ผ่านเรื่องราวของการเดินทาง ความผูกพัน และสายสัมพันธ์ระหว่างผู้คนที่อยู่ห่างไกลกัน แต่ยังเชื่อมโยงถึงกันผ่านโพยก๊วน พร้อมให้เปิดอ่านความทรงจำที่ซ่อนอยู่ในจดหมายเหล่านี้ วันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2569 ในโรงภาพยนตร์ทั่วประเทศ ทั้งในระบบเสียงแต้จิ๋ว (ซับไทย-จีนกลาง) เสียงแต้จิ๋ว (ซับไทย-ฮังกฤษ) และ เสียงไทย (ซับอังกฤษ)
อ้างอิง
