วายุพัด รัตนเพชร ประติมากรผู้สร้างเทวดาแหวกแนวอุดมคติและตกสวรรค์ใน Bangkok Art Biennale 2026

หนึ่งในผลงานศิลปะที่ได้รับความสนใจจากผู้ชมอย่างมากในเทศกาลศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ Bangkok Art Biennale (BAB) 2026 คือ ประติมากรรม “The Bellow” โดย วายุพัด รัตนเพชร เป็นรูปศีรษะเทวดาหน้าฝรั่งขนาดใหญ่สวม ลอมพอก หรือเครื่องสวมศีรษะทรงสูงปลายเรียวแหลมอันเป็นเอกลักษณ์ของขุนนางสยามในสมัยอยุธยา ในอากัปกิริยากำลังตะโกนด้วยสีหน้าเกรี้ยวกราดเพื่อสื่อถึงความไม่สมบูรณ์แบบหรือศักดิ์สิทธิ์เหนือมนุษย์ตามอย่างในอุดมคติ ผลงานชุดนี้มีทั้งหมด 3 ซีรีส์ในขนาดความสูงที่แตกต่างกันตั้งแต่ 2.5 ถึง 4 เมตร จัดแสดงใน 3 สถานที่ ได้แก่ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร วัดพระเชตุพน (วัดโพธิ์) และเซ็นทรัลเวิลด์

“ก่อนหน้านี้ผมปั้นงานแบบศิลปะประเพณีมาเยอะมาก ต่อมาเมื่อมีโอกาสได้ชมผลงานประติมากรรมของศิลปินระดับโลกตามพิพิธภัณฑ์ต่างๆ ในต่างประเทศ ทำให้เริ่มสนใจศิลปะตะวันตกแบบคลาสสิก และนำมาผสมผสานกับศิลปะประเพณีของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จนเกิดเป็นผลงานที่ผสานความสมจริงเข้ากับความงามในอุดมคติ อย่างประติมากรรมรูปเทวดาชุดนี้ แม้จะมีรูปลักษณ์ตามอุดมคติ แต่ไม่ได้มีอภินิหารเหนือธรรมชาติ ผมต้องการถ่ายทอดให้เทวดามีท่าทาง อารมณ์ และอิริยาบถเช่นเดียวกับมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นอาการง่วง หิว นั่งครุ่นคิด บิดขี้เกียจ โกรธ หรือตะโกน” วายุพัดผู้เติบโตในครอบครัวที่พ่อและแม่เป็นช่างศิลปกรรมในสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร กล่าวถึงแนวคิดงาน

ประติมากรรม The Bellow ได้รับแรงบันดาลใจจากประติมากรรม “La Guerre” (ค.ศ. 1895 – 1899) หรือที่รู้จักในชื่อ “War, Three Screaming Heads” ของ อ็องตวน บูแดล (Antoine Bourdelle) ประติมากรชาวฝรั่งเศส ผู้เคยเป็นผู้ช่วยและลูกศิษย์ของ โอกุสต์ รอแด็ง (Auguste Rodin) ซึ่งวายุพัดได้มีโอกาสไปชม Musée Bourdelle พิพิธภัณฑ์ที่รวบรวมผลงานของเขาที่ประเทศฝรั่งเศส ประติมากรรมดังกล่าวประกอบด้วยศีรษะมนุษย์ 3 หัวถ่ายทอดสีหน้าและอารมณ์ของความหวาดกลัว ความทุกข์ทรมาน และความตาย โดยบูแดลสร้างขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของโครงการอนุสาวรีย์รำลึกถึงผู้เสียชีวิตและผู้ร่วมรบในสงครามฝรั่งเศส-ปรัสเซีย (ค.ศ. 1870-1871)

เทวดาตะโกนและเทวดาตกสวรรค์

ซีรีส์แรกของประติมากรรมปูนปลาสเตอร์ The Bellow (2004) ประกอบด้วยศีรษะเทวดา 5 หัวขนาดความสูง 2.5 เมตร แต่เดิมวายุพัดตั้งใจออกแบบให้จัดแสดงภายในห้องที่เปิดเสียงเพลงโอเปรา พร้อมจัดวางศีรษะเทวดาหน้าฝรั่งขนาดใหญ่สวมลอมพอกไว้ตามมุมต่างๆ ของห้อง เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ชมตีความอากัปกิริยาของแต่ละศีรษะที่กำลังอ้าปาก ว่ากำลังร้องเพลง ตะโกน หรือด่าทอ รวมถึงตั้งคำถามถึงความหมายที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังการแสดงออกเหล่านั้น อย่างไรก็ตามผลงานไม่ได้จัดแสดงตามแนวคิดที่วางไว้ แต่ได้นำไปจัดแสดงกลางแจ้งในเทศกาล Mango Art Festival ครั้งแรกที่เชียงใหม่เมื่อ พ.ศ.2567 ปัจจุบันประติมากรรมชิ้นนี้อยู่ในคอลเลกชันของพิพิธภัณฑ์ศิลปะ 129 ที่เขาใหญ่ และได้ให้ยืมมาจัดแสดงใน BAB 2026 โดยตั้งอยู่ใกล้กับวิหารพระนอน วัดโพธิ์

ส่วน The Bellow อีก 2 ซีรีส์เป็นงานคอมมิชชันสำหรับ BAB 2026 ชิ้นแรกจัดแสดง ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย ภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ประกอบด้วยศีรษะเทวดาสวมลอมพอกหัว ความสูง 2.87 เมตร ตั้งอยู่บนฐานโดยหันสายตาตรงไปยังพระที่นั่งบุษบกเกรินหรือบุษบกราชบัลลังก์ซึ่งตั้งอยู่กลางท้องพระโรง ส่วนอีกชิ้นมีความสูงถึง 4 เมตร ประกอบด้วยศีรษะเทวดา 2 คู่ สวมลอมพอกที่ประดับด้วยทองแดงฉลุลายหน้ากระดานและจัดวางให้หันหน้าเข้าประชันกันบริเวณทางเข้าโซน Groove เซ็นทรัลเวิลด์

นอกจากประติมากรรมชุด The Bellow แล้ว วายุพัดยังสร้างสรรค์ประติมากรรมอะลูมิเนียม “Skyfall” ในขนาดเท่าคนจริงเป็นรูปเทวดาตกสวรรค์กำลังร่วงลงกลางบ่อน้ำ ใกล้เขามอ ภายในวัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร เพื่อนำเสนอว่าสิ่งที่คิดว่าศักดิ์สิทธิ์มีความผิดพลาดเช่นเดียวกับมนุษย์

“ผมศึกษาว่าจะทำท่าทางอย่างไรให้เทวดาที่กำลังร่วงหล่นยังคงมีความเป็นเทวดาอยู่ โดยดูตัวอย่างจากประติมากรรมตะวันตกหลายชิ้นที่มีท่วงท่าลักษณะใกล้เคียงกัน แล้วนำมาประยุกต์ใช้ ท่าทางที่ผมออกแบบจึงแตกต่างจากศิลปะไทยประเพณีที่มักมีรูปทรงและเส้นสายค่อนข้างเป็นแบบแผน เช่น หากเป็นเส้นโค้งก็จะมีลักษณะโค้งอย่างชัดเจนเหมือนพระลีลา แต่ผมอยากให้ท่าทางของรูปปั้นนี้มีมือ แขน ขา และเส้นสายต่างๆ สัมพันธ์กันทั้งหมด แม้แต่การหันศีรษะก็ต้องคำนึงถึงความสัมพันธ์กับลอมพอกที่กำลังร่วงหล่นลงมาด้วย ส่วนร่างกายผมใช้ผ้าถักเป็นตาข่ายทองแดงพันรอบไว้ เพื่อสื่อถึงเครื่องนุ่งห่มของเทวดาและต้องการให้ดูโปร่ง”

เติบโตในสำนักช่างสิบหมู่

ประติมากรดาวรุ่งวัย 26 ปี เติบโตในครอบครัวช่างศิลป์ สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร โดยบิดา สมชาย ศุภลักษณ์อำไพพร เป็นนายช่างประณีตศิลป์ ผู้ออกแบบตราสัญลักษณ์งานฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) เมื่อ พ.ศ.2549 รวมถึงออกแบบพระโกศจันทน์และพระหีบจันทน์สำหรับพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพของรัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ส่วนมารดา เพ็ชสุภา รัตนเพชร เป็นนายช่างศิลปประยุกต์ ผู้ออกแบบตราสัญลักษณ์พระราชพิธีสมมงคลพระชนมายุเท่าพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เมื่อวันที่ 14 มกราคม พ.ศ.2568

วายุพัดจึงซึมซับศิลปะไทยมาตั้งแต่วัยเด็กจากการเติบโตในบ้านพักข้าราชการสำนักช่างสิบหมู่ซึ่งรายล้อมด้วยผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปกรรมไทยหลากหลายแขนง อีกทั้งยังได้ฝึกฝนทักษะการปั้นจากการเป็นลูกมือช่วยสร้างอนุสาวรีย์และงานศิลปะรูปแบบต่างๆ ภายใต้การถ่ายทอดจากครูช่างหลายท่าน โดยเฉพาะ ภราดร เชิดชู ประติมากรผู้ออกแบบพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรฯ ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติรัชกาลที่ 9 เขตดุสิต และพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ณ อุทยานราชภักดิ์ วายุพัดจึงเริ่มปั้นพระพิฆเนศวรเซรามิกได้ตั้งแต่อายุ 5 ขวบ ก่อนพัฒนาผลงานอย่างต่อเนื่องจนหล่อเป็นพระพิฆเนศวรสำริดและจำหน่ายเพื่อให้เช่าบูชาได้ตั้งแต่วัยมัธยมต้น และนำรายได้มาเป็นทุนการศึกษาด้วยตนเอง

“ผมเติบโตมาในบ้านพักข้าราชการ พ่อเป็นช่างศิลป์รอบรู้ทุกด้านและยังเป็นครูที่มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพด้วย เวลาท่านเข้าไปสอนศิลปะไทยที่สวนจิตรลดาก็มักจะพาผมไปด้วยทำให้ได้ซึมซับความรู้ไปในตัว ส่วนแม่เป็นผู้ออกแบบตราสัญลักษณ์พระราชพิธีสำคัญต่างๆ ตอนเด็กๆ ผมไม่มีของเล่นอะไรมากนักจึงมักเล่นปั้นดินเหนียว วิ่งเล่นอยู่ในโรงปั้น คอยช่วยครูช่างนวดดิน และลองปั้นตามที่เห็นพวกเขาทำ สิ่งเหล่านี้ค่อยๆ กลายเป็นทักษะที่ติดตัวผมมาตั้งแต่วัยเด็ก”

ผสมผสานศิลปะไทยประเพณีกับตะวันตกให้ร่วมสมัย

วายุพัดเรียนการแสดงโขนที่วิทยาลัยนาฏศิลป์ ก่อนศึกษาต่อด้านวิจิตรศิลป์ที่วิทยาลัยอาชีวศึกษาเสาวภา ระหว่างนั้นยังคงช่วยงานครูช่างศิลป์อยู่เสมอเมื่อมีโอกาส เช่น มีส่วนร่วมในการปั้นพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ณ อุทยานราชภักดิ์ และสร้างประติมากรรมประกอบพระเมรุมาศรัชกาลที่ 9 เช่น เทพนมและสัตว์ประจำทิศในสระอโนดาต ก่อนสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีในปี 2566 จากสาขาวิชาประติมากรรม คณะจิตรกรรม ประติมากรรม และภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร นอกจากนี้ระหว่างศึกษาอยู่ในมหาวิทยาลัยฯ วายุพัดยังได้สร้างรูปปั้นจำลอง “องค์นรสิงห์” สำหรับประดับภายในตึกไทยคู่ฟ้า ทำเนียบรัฐบาลอีกด้วย

“ตอนเรียนโขน ผมได้แสดงเป็นตัวลิง ซึ่งนาฏศิลป์มีส่วนช่วยให้ผมเข้าใจเรื่องการจัดท่าทางของตัวละคร การวางเส้นสาย และการสร้างไดนามิกของท่วงท่าให้ออกมาสวยงาม สิ่งเหล่านี้สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการจัดวางคอมโพสิชันของงานประติมากรรมได้ ในตอนนั้นผมตั้งเป้าอยากจะทำงานเป็นประติมากรในสำนักช่างสิบหมู่เหมือนลุง (ภราดร เชิดชู) แต่เมื่อได้ติดตามลุงไปดูงานตามที่ต่างๆ ในต่างประเทศทำให้เราเห็นโลกกว้างขึ้น ได้เห็นงานของ มีเกลันเจโล (ไมเคิลแอนเจโล) ที่ยิ่งใหญ่มาก ประกอบกับได้เรียนกายวิภาคแบบตะวันตกในมหาวิทยาลัยจึงเกิดแรงบันดาลใจที่อยากผสมผสานงานประเพณีไทยเข้ากับศิลปะตะวันตกให้ออกมาร่วมสมัย รู้สึกว่าสนุกกว่าปั้นรูปเหมือนเลยเบนเข็มมาเป็นศิลปินแทน”

วายุพัดได้ศึกษางานทั้งของมาสเตอร์ในประวัติศาสตร์ศิลปะตะวันตกอย่างไมเคิลแอนเจโล(Michelangelo) โอกุสต์ รอแด็ง (Auguste Rodin) และ อันโตนิโอ คาโนวา (Antonio Canova) รวมทั้งงานของศิลปินร่วมสมัย เช่น ฮาเวียร์ มาริน (Javier Marín) เกรเซกอร์ซ กเวียซดา (Grzegorz Gwiazda) และ หลี่เซียงชุน (Li Xiangqun) อิทธิพลจากการศึกษาผลงานของศิลปินเหล่านี้ปรากฏในงานศิลปนิพนธ์ของเขาซึ่งสร้างสรรค์เป็นประติมากรรมรูปเทพธิดาเปลือยช่วงบน สวมกางเกงยีนและรัดเกล้า รวมถึงรูปเทวดาหน้าฝรั่งเปลือยเต็มตัวสวมลอมพอก

ต่อมาในปี 2568 วายุพัดจัดนิทรรศการเดี่ยว ณ Sol Gallery ประเทศออสเตรเลีย นำเสนอประติมากรรมหลากหลายรูปแบบ เช่น รูปเทวดาหน้าฝรั่งสวมลอมพอกและเปลือยกายทั้งตัวในท่าบิดขี้เกียจ ตลอดจนรูปพระวิษณุและนางกวักที่นำลักษณะทางกายวิภาคและการจัดวางท่วงท่าตามแนวทางประติมากรรมตะวันตกยุคคลาสสิกมาผสมผสานกับคติความเชื่อแบบเอเชีย

“ผมมีโอกาสได้ไปชมงาน installation art ในพิพิธภัณฑ์หลายแห่งซึ่งมีการนำองค์ประกอบต่างๆ ทั้งเสียง กลิ่น และแสงเข้ามาใช้ในการจัดแสดง ทำให้ผมเริ่มมองเห็นว่างานประติมากรรมของตัวเองยังขาดอะไรบ้าง และอยากลองนำองค์ประกอบเหล่านี้มาผสมผสานกับงานของตัวเองบ้าง ส่วนความฝันในอนาคตอยากมีสวนประติมากรรมเป็นของตัวเองในพื้นที่บ้าน นอกจากจัดแสดงผลงานที่ตัวเองสร้างแล้ว ถ้ามีเงินมากพอก็อยากสะสมผลงานของศิลปินคนอื่นมาจัดแสดงด้วย”

Fact File

• ประติมากรรมชุด “The Bellow” จัดแสดงใน 3 สถานที่ ได้แก่ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร วัดพระเชตุพน (วัดโพธิ์) และเซ็นทรัลเวิลด์
• ประติมากรรม “Skyfall” ติดตั้งที่บ่อน้ำใกล้เขามอ ภายในวัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร
• ผลงานทั้งหมดเป็นส่วนหนึ่งของ Bangkok Art Biennale (BAB) 2026 จัดแสดงระหว่างวันที่ 29 ตุลาคม 2569 – 28 กุมภาพันธ์ 2570
• รายละเอียดเพิ่มเติมที่ https://www.bkkartbiennale.com/