ประมวลภาพความยิ่งใหญ่ ขบวนพยุหยาตราทางชลมารค สืบสานมรดกชาติจากกรุงศรีอยุธยา

ยิ่งใหญ่สมการรอคอย สำหรับ ขบวนพยุหยาตราทางชลมารค จัดขึ้นเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569 เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 4 รอบ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี โดยครั้งนี้มีเรือพระราชพิธีจํานวน 52 ลํา แบ่งออกเป็น 5 ริ้ว 3 สาย ความยาว 1,280 เมตร กว้าง 90 เมตร ใช้กำลังพลประจำเรือรวมทั้งสิ้น 2,200 นาย Sarakadee Lite ชวนย้อนไปชมภาพความยิ่งใหญ่ และประวัติความเป็นมาของการรื้อฟื้นมรดกวัฒนธรรมสำคัญของชาติที่มีมาตั้งแต่กรุงศรีอยุธยาให้กลับมาสู่รัตนโกสินทร์อีกครั้ง

ขบวนพยุหยาตราทางชลมารค หมายถึงริ้วขบวนเรือพระราชพิธีที่จัดขึ้นสำหรับพระเจ้าอยู่หัวในการเสด็จพระราชดำเนินเป็นการส่วนพระองค์ เพื่อการต้อนรับทูตานุทูตประเทศต่างๆ หรือประกอบในพระราชพิธีสำคัญ เช่น พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีถวายผ้าพระกฐิน ด้านการจัดริ้วกระบวนเรือพระราชพิธีในหนังสือขบวนพยุหยาตราทางชลมารค โดยกรมศิลปากร ระบุว่าไม่มีหลักฐานเด่นชัดนักว่าเริ่มต้นจริงๆ ในสมัยใด อย่างในสมัยสุโขทัยมีเพียงการกล่าวถึงเรือพระที่นั่งที่ใช้ในเรือพระราชพิธีต่าง ๆ แต่ไม่มีหลักฐานชัดเจนถึงรูปแบบการจัดริ้วกระบวนเรือ เพียงแต่ทราบชื่อเรือพระที่นั่ง เช่น เรือพระที่นั่งประพาสแสงจันทร์ เรือพระที่นั่งชัยเฉลิมธรณิน และเรือพระที่นั่งชัยสินธุพิมาน

มาในสมัยอยุธยาเริ่มมีการบันทึกถึงการจัดกระบวนเรือเป็นริ้วพิธีโดยมักจะเป็นกระบวนพยุหยาตราชลมารคในการเสด็จบำเพ็ญพระราชกุศลกรานกฐิน หรือการเสด็จ ไปนมัสการพระพุทธบาทที่สระบุรี หรืออย่งในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงมีการให้บันทึกรูปแบบของริ้วขบวนเสด็จไว้ทั้งกระบวนพยุหยาตราสถลมารค และกระบวนพยุหยาตราชลมารค ทั้งยังเป็นการแสดงถึงความมั่งคั่งของราชสำนักและแผ่นดินอยุธยาได้อย่างดี โดยรูปแบบการเสด็จพยุหยาตราชลมารคในครั้งกรุงศรีอยุธยาที่บันทึกไว้ค่อนข้างละเอียดมีอยู่ใน “ลิลิตพยุหยาตราเพชรพวง” ซึ่งเจ้าพระยาพระคลัง (หน) แต่งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2340

ในสมัยกรุงรัตโนโกสินทร์แต่ละรัชกาลก็มีการจัดขบวนพยุหยาตราทางชลมารคในวาระต่างๆ สืบมา ทว่านับจากการจัดขบวนพยุหยาตราชลมารคฉลองครบรอบพระนครเมื่อ พ.ศ. 2475 ในสมัยรัชกาลที่ 7 ก็ไม่ได้มีการจัดขบวนพยุหยาตราทางชลมารคอีกเลย จนกระทั่งใน พ.ศ.2500 รัชกาลที่ 9 ทรงให้ฟื้นฟูพระราชประเพณีขึ้นมาใหม่ และบูรณะเรือพระราชพิธีลำเก่า รวมทั้งสร้างลำใหม่ที่ยังขาด พร้อมจัดขบวนพุทธพยุหยาตราอัญเชิญพระพุทธรูป พระไตรปิฎก และพระสงฆ์แห่ไปตามแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นการเฉลิมฉลองวาระ 25 พุทธศตวรรษ โดยการจัดรูปขบวนเรือคล้ายรูปขบวนพยุหยาตราน้อย แต่ไม่ครบเนื่องจากเรือพระราชพิธีชำรุดเสียหายไปบ้าง จากนั้นจึงได้จัดขบวนพยุหยาตราทางชลมารคครั้งใหญ่ในพระราชพิธีฉลองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี โดยมีการจัดริ้วขบวนอย่างสวยงามพร้อมเรือพระราชพิธีลำใหม่ คือ เรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณ โดยนำโขนหรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณที่สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 และ รัชกาลที่ 4 มาเป็นแม่แบบ และในสมัยแผ่นดินรัชกาลที่ 10 ก็ได้มีการสืบสานพระราชประเพณีสำคัญนี้ต่อมา