Tai Hang Fire Dragon Dance เทศกาลมังกรไฟประจำไท่หาง มรดกวัฒนธรรมหนึ่งเดียวของฮ่องกง

เทศกาลไหว้พระจันทร์ถือเป็นอีกหนึ่งช่วงเวลาที่ฮ่องกงคึกคักเป็นพิเศษ ไม่เพียงแต่แสงสีจากโคมไฟที่สว่างไสวไปทั่วย่านใจกลางเมือง แต่เทศกาลไหว้พระจันทร์ยังเป็นช่วงเวลาที่ค่ำคืนใน ไท่หาง (Tai Hang) ชุมชนเล็กๆ ที่อยู่ไม่ไกลจากย่าน Causeway Bay เต็มไปด้วยผู้คนจากทั่วสารทิศมารวมตัวกันอยู่ริมสองฝั่งถนนเพื่อรอชม การเชิดมังกรไฟไท่หาง หรือ Tai Hang Fire Dragon Dance ประเพณีเก่าแก่ประจำปีที่ได้รับการสืบทอดมากว่า 147 ปี

“จุดเริ่มต้นของเทศกาลนี้เกิดจากในอดีตตอนที่ชุมชนไท่หางเกิดโรคระบาดร้ายแรง ตอนนั้นผู้เฒ่าคนหนึ่งในชุมชนฝันว่ามีสิ่งศักดิ์สิทธิ์มาบอกให้สร้างมังกรตัวใหญ่ แต่เป็นมังกรที่ทำจากธูปทั้งหมดปักทั่วทั้งตัว และต้องให้ทำก่อนวันไหว้พระจันทร์สามวัน เมื่อผู้เฒ่าคนนี้เล่าให้ชาวบ้านฟังและชาวบ้านก็ร่วมมือกันสร้างมังกรไฟขึ้นมา ตั้งแต่วันนั้นไท่หางก็ไม่มีโรคระบาดร้ายแรงอีกเลย” 

Jack Wong หนึ่งในสมาชิกของ Tai Hang Residents’ Welfare Association ย้อนเล่าถึงจุดเริ่มต้นของเทศกาลซึ่งกลายมาเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของคนในชุมชน ก่อนจะได้รับการอนุรักษ์และสืบทอดจนได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับชาติ (National Intangible Cultural Heritage) ในเวลาต่อมา ซึ่งจากการที่ Sarakadee Lite ได้มีโอกาสไปชมการเชิดมังกรไฟไท่หางของจริงในค่ำคืนไหว้พระจันทร์ ก็บอกได้เลยว่าไม่แปลกใจว่าทำไมเทศกาลในชุมชนเล็กๆ ถึงได้กลายมาเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติที่นักท่องเที่ยวทั่วโลกต่างตั้งตารอ เพราะนี่คือเทศกาลที่เกิดจากความร่วมมือของชาวชุมชนในทุกช่วงเจเนอเรชัน เป็นงานหัตถศิลป์ที่สะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่นแต่โบราณและยังถูกส่งต่อมาเป็นสัญลักษณ์ของชุมชนในปัจจุบัน กลายเป็นวัฒนธรรมอายุร้อยปีที่พร้อมปรับตัวกับยุคสมัยใหม่ได้อย่างแนบเนียน

ในค่ำคืนนั้นเสียงกลองตีรัวตามจังหวะเป็นสัญญานว่าการเชิดมังกรไฟใกล้จะเริ่มขึ้นแล้ว ขบวนมังกรไฟความยาวกว่า 67 เมตร เคลื่อนตัวไปรอบๆ ชุมชนไท่หาง ก่อนจะมาหยุดลงใจกลางถนน Wun Sha ซึ่งเป็นจุดหลักของงาน ผู้ร่วมแห่กว่า 300 คนผลัดเปลี่ยนกันเชิดหุ่นมังกรไฟซึ่งใช้เวลาเตรียมการก่อนล่วงหน้าถึง 3-4 เดือน

เริ่มจากการหาไม้ไผ่สำหรับมาขึ้นเป็นโครง และทำเสาเชิดเชื่อมเข้ากับส่วนลำตัวของมังกรที่ทำขึ้นจากเชือกป่าน พันแทรกด้วยหญ้าไข่มุกเส้นเหนียวเพื่อให้ได้ลำตัวมังกรที่มีความแข็งแรง หนาแน่น ยืดหยุ่น สามารถเชิดได้โดยไม่หัก แต่ขณะเดียวกันก็ต้องพลิ้วไหว สามารถรับน้ำหนักธูปนับหมื่นดอกที่จะปักลงบนลำตัวของมังกรได้อย่างมั่นคง เสร็จแล้วจึงมีการพรมน้ำกันไฟและความร้อนลงบนตัวของมังกรอีกชั้น และนำเข้าสู่พิธีสักการะแบบดั้งเดิมที่คล้ายกับการเบิกเนตรมังกรที่ วัดหลินฟ้า (Lin Fa Kung Temple) วัดเก่าแก่ประจำชุมชนก่อนถึงวันเทศกาล

“ปัจจุบันเราเปิดรับอาสาสมัครมาร่วมเชิดมังกรไฟ และได้รับความสนใจจากคนทั่วไปเป็นอย่างมากจนครบจำนวนและสามารถปิดรับสมัครได้ภายในสองสัปดาห์ ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมามีชาวต่างชาติสนใจสมัครเข้ามาด้วยเหมือนกัน” Angus Wong อีกหนึ่งสมาชิกของ Tai Hang Residents’ Welfare Association กล่าวถึงอาสาสมัครเชิดหุ่นมังกรที่เริ่มเปิดรับบุคคลทั่วไปที่ไม่ใช่คนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้น จากในอดีตที่ต้องเป็นชาวชุมชนไท่หางเท่านั้น ก่อนจะให้คำแนะนำสำหรับคนที่อยากมาร่วมชมว่า ควรเผื่อเวลาสำหรับการจับจองที่ก่อนเริ่มแสดง เนื่องจากช่วงใกล้เวลาอาจไม่สามารถเข้าไปถึงพื้นที่ด้านในได้ เพราะผู้คนหนาแน่นมาก

การแสดงมังกรไฟไท่หาง เปิดฉากด้วยการแสดงจากเด็กๆ ในชุมชนทั้งการแสดงศิลปะการต่อสู้ และการเชิดหุ่นมังกรไฟ LED ขนาดเล็กที่เพิ่มเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของพิธีตั้งแต่ปี ค.ศ.2019 เพื่อให้เด็กๆ ได้เรียนรู้และมีส่วนร่วมกับประเพณีของชุมชน ไฮไลต์สำคัญอยู่ที่การเปลี่ยนธูปหลังจบการแสดงรอบแรก โดยธูปเดิมที่ปักอยู่ทุกส่วนของมังกรจะถูกดึงออกและแจกจ่ายให้กับผู้ชมนำกลับไปเป็นสัญลักษณ์แห่งพรและความโชคดี จากนั้นจึงแทนด้วยธูปที่ถูกจุดใหม่อีกครั้งเพื่อเริ่มการแสดงรอบที่สอง รอบนี้จะมีการเชิดมังกรเป็นวงกลมแบบมังกรกินหางเป็นอีกไฮไลต์หนึ่งของงานที่ห้ามพลาด

“อาสาสมัครต่างมีความรู้สึกภูมิใจที่ได้ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมเก่าแก่นี้ แม้ตัวมังกรจะมีน้ำหนักมาก แต่เชื่อไหมว่าเมื่อถึงเวลาเชิด พลังในการยกมังกร เชิดมังกรก็มักจะออกมาเองเมื่อถึงเวลา” Michael Tsoi สมาชิก Tai Hang Residents’ Welfare Association เล่าด้วยความรู้สึกภูมิใจ

แม้เวลาจะล่วงไปเกือบเที่ยงคืน พื้นที่ของ Victoria Park อีกหนึ่งจุดแสดงหลักโดยเฉพาะของค่ำคืนวันไหว้พระจันทร์ซึ่งในปี 2569 ตรงกับวันที่ 25 กันยายน ผู้คนที่มารอชมไม่มีทีท่าว่าจะน้อยลงเลยและยังคงส่งเสียงเชียร์กันอย่างต่อเนื่อง ตอกย้ำว่า Tai Hang Fire Dragon Dance หรือ เชิดมังกรไฟไท่หาง ได้กลายเป็นอีกหนึ่งสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมของฮ่องกงที่ได้รับความสนใจทั้งจากคนฮ่องกงและนักท่องเที่ยวต่างชาติ ทำให้เทศกาลไหว้พระจันทร์เป็นอีกหนึ่งเทศกาลน่าเที่ยวของฮ่องกงที่มีสีสันไม่แพ้ช่วงเวลาอื่นเลย

Fact File

• การเชิดมังกรไฟไท่หาง จัดขึ้นในช่วงเทศกาลไหว้พระจันทร์ของทุกปีที่ชุมชน ไท่หาง (Tai Hang) ฮ่องกง
• สามารถติดตามรายละเอียดวันจัดงานในแต่ละปีได้ที่ www.discoverhongkong.com หรือ Facebook และ Instagram : Discover Hong Kong